Welke maatregelen tegen corona kunnen worden versoepeld?

Uit de Volkskrant van 21-04-2020. Volledige artikel.

De Volkskrant houdt de belangrijkste maatregelen tegen het licht, op basis van de vakliteratuur en gesprekken met Voss, De Vlas, infectieziektemodelleur Luc Coffeng (Erasmus MC) en hoogleraar theoretische epidemiologie Hans Heesterbeek (Universiteit Utrecht). Hoe ziet de wetenschap waarop het kabinet moet voortbouwen eruit?

Handhygiëne Effect ***** Kosten *

Helaas voor wie vrienden en familie graag begroet met een omhelzing, een handdruk of een kus: als het kabinet een groep maatregelen zal handhaven, is het wel alles wat te maken heeft met handhygiëne. Het bewijs dat handen wassen ziekteoverdracht tegengaat is immers overweldigend. ‘En niet een beetje’, zegt Voss. ‘Dit is een van de beste en meest noodzakelijke dingen die je kunt doen.’

Een greep uit de studies van de laatste tijd. In Zuid-Korea liet men een bataljon soldaten op veldoefening de handen wassen en een ander niet: de handenwassers werden half zo vaak verkouden. En bij Duitse experimenten bleek dat het nieuwe coronavirus gemakkelijk uit elkaar valt als het in aanraking komt met handreiniger.

Maar doe het wel goed. Tijdens de grieppandemie van 2009 vonden Zweedse onderzoekers geen enkel verschil in ziekte tussen mensen die beweerden vaak de handen te wassen en zij die het minder deden. Dat komt doordat veel mensen het al ‘wassen’ noemen als ze de handen slechts even onder de kraan houden, constateerden de wetenschappers. Daar kan het kabinet van leren: geef het volk handenwasles.

Anderhalvemetereconomie Effect ** Kosten ****

Kies je woorden zorgvuldig als je coronamaatregelen afkondigt, waarschuwde de New Yorkse gezondheidswetenschapper Mitch Stripling vorige week tijdens een webinar voor experts. ‘Want de woorden die we gebruiken, geven de werkelijkheid vorm.’

De ‘anderhalvemetereconomie’ is zo’n woord dat een eigen leven is gaan leiden. Het kabinet greep het woord aanvankelijk aan om vooral ondernemers enig vooruitzicht te bieden. Maar het is een molensteen geworden. Hoe moeten restaurants, bioscopen, winkels, kappers en vergaderzalen weer open als iedereen in wijde cirkels van anderhalve meter om elkaar heen moet manoeuvreren?

De wetenschap erachter gaat terug op experimenten uit 1934 met tuberculosepatiënten: hoever komen uitgehoeste en uitgenieste druppeltjes met ziektekiemen erop? Precisiewetenschap is dat niet. De WHO houdt het op 1 meter, de Amerikaanse gezondheidsdienst CDC op 6 voet (183 centimeter), het Europese ECDC op 1,5 meter.

‘De afstand van de WHO lijkt al makkelijker, als we enigszins normaal willen leven’, zegt Voss. En verklaar het afstand houden niet heilig. ‘Niet ieder contact leidt direct tot een infectie. Je moet ook de frequentie, duur en de omstandigheid van een contact meenemen.’

Strikt genomen is de anderhalvemeterregel misschien zelfs overbodig als men de rest in acht neemt: nies en hoest in de elleboog en blijf bij de geringste verkoudheidsverschijnselen thuis. Daar zal men zich dan wel goed aan moet houden. Van dichtbij naar iemand hoesten of niezen is naar men aanneemt immers de belangrijkste manier van overdracht. Tijd voor een boete op wildhoesten en vrijniezen?

Doorzichtige schotten en schermen voor de balies lijken in elk geval blijvertjes. ‘En de kapper zou zo’n gezichtsschild voor kunnen doen’, stelt Voss voor.

Thuiswerken Effect *** Kosten **

‘Gematigd effectief’, zo noemt een overzichtsstudie van enkele jaren geleden ingrepen op de werkplek zoals thuiswerken en het sluiten van kantoren. Tijdens de griepuitbraak van 2009 kregen Amerikanen die een weekje thuiswerkten ongeveer een kwart minder vaak griep dan werknemers die naar kantoor gingen. En een modelstudie wees uit dat als men een op de drie kantoren sluit, het driekwart van de besmettingen kan schelen.

Daar staat wel iets tegenover: wie ziek thuisblijft, heeft 15 tot 30 procent kans huisgenoten te besmetten. Oppassen geblazen dus. En bespreek het met de baas. Een Amerikaanse studie liet zien dat kantoorklerken die afspraken hadden gemaakt over thuiswerken, op grote schaal thuisbleven als ze snipverkouden werden. ‘Dat zal de overdracht van ziekten hebben verminderd’, aldus de auteurs.

Schoolsluiting Effect ** Kosten ****

Tja, de scholen, wat moet je ermee. Volgens een recente terugblik op de sars-epidemie in Azië in 2003 heeft het sluiten van scholen destijds nauwelijks bijgedragen aan het beheersen van de epidemie. En een Britse analyse van de huidige situatie kwam erop uit dat het sluiten van scholen hooguit 4 procent van de sterfte aan corona zal voorkomen.

Het punt is dat covid-19 en sars geen ziekten zijn zoals de griep: kinderen lijken nauwelijks een rol te spelen bij het overdragen ervan. Tel daarbij op dat een schoolsluiting ontwrichtend en peperduur is, met al die ouders die er vrij voor nemen, en je zou zeggen: doe open die schoolpoort.

Maar zo simpel ligt het niet. Scholen zijn ook plekken waar volwassenen samendrommen, en een magneet voor opa’s en oma’s bovendien. Volgens een andere Britse schatting, met iets andere aannamen, hebben de schoolsluitingen in Europa de besmettelijkheid van het coronavirus een procent of 20 verkleind.

In een advies aan het kabinet hint het Outbreak Management Team in elk geval op het weer openen van de basisscholen en kinderdagverblijven. ‘Hoewel er meer transmissie verwacht wordt onder basisschoolkinderen en hun ouders, leidt dit waarschijnlijk niet tot veel extra ic-opnamen’, schrijft het OMT. Voor middelbare scholen en beroepsopleidingen ligt dat anders. ‘Door hun regionale karakter dragen ze meer bij aan mogelijke bovenregionale verspreiding van het virus.’

Mondkapjes Effect * Kosten **

Kamerdebatten zijn erover gevoerd, krantenpagina’s erover volgeschreven, talkshows erover volgepraat. Met steeds weer diezelfde uitkomst. Ja, het dragen van mondkapjes kan iets helpen de verspreiding van corona tegen te gaan, omdat ze kunnen voorkomen dat een besmet persoon het virus rondstrooit. Maar verwacht er geen wonderen van, want het effect is klein en de risico’s zijn fors. Zoals bemondkapte mensen die zich zo veilig wanen dat ze verkouden naar buiten gaan of hun handen niet meer wassen – die maatregel die wél goed werkt.

Evenementen schrappen Effect ** Kosten ***

Met festivals, feesten, sportevenementen en andere grote bijeenkomsten is iets geks. Natuurlijk moet er een streep door, bepleitten de veiligheidsregio’s vrijdag. Terwijl het bewijs dat ze dienen als snelkookpan voor ziekten helemaal niet zo sterk is.

Zo bekeken Amerikaanse onderzoekers een paar jaar geleden honderden conferenties, festivals, religieuze bijeenkomsten en sportevenementen verspreid door het land, om te constateren dat er maar bij acht ziekteuitbraken waren. ‘Ons overzicht geeft aan dat zulke uitbraken wellicht ongewoon zijn’, rapporteerden ze. Tot dezelfde conclusie komen Londense wetenschappers die de coronamaatregelen in elf Europese landen analyseerden. Het schrappen van evenementen heeft hooguit zo’n 10 procent van de besmettelijkheid van het virus afgeschaafd, schatten ze.

Klik hier voor het volledige artikel.